Geschiedenis van de NAV
Deze beschrijving van de geschiedenis van de NAV is verre van compleet. De vereniging heeft een archief dat in de nabije toekomst ontsloten zal worden. De informatie die dan tevoorschijn komt, zal de basis vormen voor een uitgebreidere historische schets.
De Nederlandse Anatomenvereniging is opgericht op 1 februari 1930. De doelstelling, zoals vastgelegd in de statuten van 1990, is als volgt: “Het bevorderen van de anatomische wetenschappen in de ruimste zin, door het houden van wetenschappelijke bijeenkomsten en het ontwikkelen van andere activiteiten die tot het gestelde doel kunnen leiden”.
De wetenschappelijke bijeenkomsten kregen de naam Anatomendagen. De herinneringen hieraan van de schrijver gaan terug tot de jaren ’80 van de vorige eeuw. In die tijd waren er drie Anatomendagen per jaar, steeds op een zaterdag, en verdeeld over de maanden januari, juni en oktober. De bijeenkomsten werden bij toerbeurt door een van de anatomische instituten in Nederland georganiseerd behalve de januari vergadering. Deze vond altijd plaats aan de UvA, in de jaren ’80 was dat al locatie AMC. Tijdens de januari vergadering vond ook de Huishoudelijke vergadering plaats, later omgedoopt tot de Algemene Ledenvergadering.
De Anatomendagen werden ingevuld met voordrachten door promovendi en senior onderzoekers. Deze voordrachten waren een afspiegeling van het anatomisch onderzoek en de ontwikkelingen daarin en de variatie aan onderwerpen was groot. Vertegenwoordigers van de faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht, het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam en de vakgroep Zoölogie van de Landbouwuniversiteit Wageningen namen ook regelmatig deel aan de bijeenkomsten. Promovendi die een voordracht hielden, kwamen automatisch in aanmerking voor de zogenaamde Bolkprijs. Een jury beoordeelde deze voordrachten over de drie dagen van het jaar en tijdens de januari bijeenkomst werd de winnaar van het voorafgaande jaar bekend gemaakt en gelauwerd.
In die tijd vonden met enige regelmaat joint meetings plaats met de Anatomical Society of Great Britain and Ireland (ASGBI, tegenwoordig Anatomical Society, AS). Hierdoor kwam de juni bijeenkomst van de NAV wel eens te vervallen. Zo was er een joint meeting in 1983 in Leiden, in 1992 in Nottingham en in 1994 in Utrecht. Later werden er ook tripartite meetings georganiseerd, zoals met de ASGBI en de Anatomische Gesellschaft (AG) in Jena (1996) en met de ASGBI en de Zuid-Afrikaanse Anatomenvereniging in Rolduc (1998). In 2009 was er een joint meeting met de AG in Antwerpen.
Het bezoekersaantal van de anatomendagen liep terug in het begin van de jaren ’90 en de bezoekers bestonden met name uit oudere anatomen. Het bestuur nam het initiatief de drie Anatomendagen te vervangen door een tweedaagse meeting begin januari, op een vrijdag en zaterdag. Deze vond voor het eerst plaats op 6 en 7 januari 1995 in Congrescentrum “De Blije Werelt” in Lunteren. Het programma kreeg meer focus door het organiseren van symposia met gastsprekers, de Bolkcompetitie (alle voordrachten van de promovendi achter elkaar) en een onderhoudende avondspreker op de vrijdag. Het programma won daarmee aan aantrekkelijkheid en trok veel bezoekers, ook weer jongere anatomen. De mogelijkheid tot overnachten en het uitgebreidere sociale aspect, vooral op de vrijdagavond, speelde ook een belangrijke rol in het succes. De locatie “De Blije Werelt” (later “De Werelt” en tegenwoordig “Hotel de Werelt”) is, op enkele uitzonderingen na, tot op heden gehandhaafd. In 2001 vond het congres plaats in “Priorij Corsendonk”, Oud-Turnhout, België (hier werd nog lang over nagepraat), en daarna werd van 2002 t/m 2004 uitgeweken naar “Conferentiecentrum Woudschouten” in Zeist. In 2005 werd teruggekeerd naar Lunteren, waar het congrescentrum door een verbouwing aan aantrekkingskracht had gewonnen. Vanaf toen bestond de mogelijkheid het sociale programma op vrijdagavond voort te zetten in de zogenaamde “Onderwerelt”.
Vanwege het terugbrengen van drie (soms twee) bijeenkomsten per jaar naar één tweedaags evenement werd door de Huishoudelijke vergadering in 1998 het voorstel om tweemaal per jaar een nieuwsbrief rond te sturen, goed ontvangen. De daarvoor ingestelde redactie stelde van 1998 t/m 2003 tien nieuwsbrieven samen die per post onder de leden werden verspreid. De copij bestond uit verslagen van de wetenschappelijke en huishoudelijke vergaderingen, nieuws over de leden zoals promoties en benoemingen, samenvattingen van proefschriften, allerhande ingezonden mededelingen over o.a. onderwijs, literatuur, terminologie, symposia, en een agenda.
In de jaren ’00 werd door het bestuur nagedacht over de invulling van de twee symposia van het congres. Gezien de enorme variatiebreedte aan anatomisch onderzoek waren soms niet alle onderwerpen even aantrekkelijk voor de deelnemers. Bovendien bezochten onderzoekers ook andere congressen die beter aansloten bij hun onderzoek, zoals neuroscience meetings. Wat echter alle anatomen in Nederland en Vlaanderen verbindt, is het onderwijs. Voor veel anatomen is onderwijs een voorname kerntaak. Besloten werd daarop in te zetten en de twee symposia een didactische en informatieve signatuur te geven. Dat bleek succesvol en het bezoekersaantal dat tanende was, nam weer toe. In de jaren ’10 kreeg besloot het bestuur de accenten te versterken zodat het vrijdagsymposium een wat meer fundamentelere invulling kreeg, en het zaterdagsymposium een meer klinisch-anatomische invulling.
Met ingang van 2009 wordt tijdens het congres een symposium voor preparateurs georganiseerd. Dit loopt parallel aan een deel van het vrijdagprogramma. De lichaamsdonatie programma’s vormen een belangrijk onderdeel van het anatomisch bedrijf in de academische instellingen. Deze programma’s, met alles wat daarmee gemoeid is, verdienen alle aandacht. Het werk van de preparateurs vormt de basis voor vele aspecten van het anatomisch onderwijs en onderzoek. Het was daarom niet meer dan logisch de preparateurs te verwelkomen tijdens de NAV congressen en voor deze groep een programmaonderdeel samen te stellen, dat aansluit bij hun wensen en de ontwikkelingen in hun vakgebied.
Vanwege de coronapandemie vond er geen congres plaats in 2021 en het congres van 2022 werd uitgesteld naar april. Wonderbaarlijk genoeg vond het begin van die bijeenkomst, op 1 april, plaats onder winterse omstandigheden: het sneeuwde namelijk. Dat was wel toepasselijk omdat de deelnemers aan de congressen begin januari met enige regelmaat van een sneeuwlandschap in Lunteren konden genieten, ondanks de milde Nederlandse winters.
Tijdens de ALV van 2024 werd voorgesteld meer interactieve programmapunten toe te voegen. Het bestuur besloot daarop tijdens de meeting in 2025 een pilot met workshops te organiseren. Aan de leden werd gevraagd wie bereid was tweemaal een workshop op de vrijdagmiddag te organiseren. De respons was groot en de workshopmiddag bleek een succes zodat besloten werd dit format voorlopig voort te zetten.
In 2030 zal de NAV haar 100-jarig bestaan vieren. Dat maakt de wetenschappelijke vergadering van dat jaar (de 191e in de historie) een bijzonder evenement waarbij ongetwijfeld wordt stilgestaan bij de rijke historie van het vakgebied anatomie.